Πατησίων 5, Ομόνοια, 10436 Αθήνα
ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΩΝ ΤΗΣ ΒΕΛΑΝΙΔΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΑΜΑΔΡΥΑΔΑ
Σάββατο, 16 Δεκεμβρίου 2017
Παρατηρητήριο Βελανιδιάς
Βρίσκεστε στη σελίδα: Νέα - Άρθρα
17/7/2016 Αριθμός 1263. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ Ο ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΔΥΤΙΚΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΕΚΤΑΚΤΟΣ ΕΠΙΤΡΟΠΟΣ


 Αριθμός 1263.

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ
Ο ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΔΥΤΙΚΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΕΚΤΑΚΤΟΣ ΕΠΙΤΡΟΠΟΣ

Προς τους δημογέροντας και κατοίκους των γειτνιαζόντων εις την Μάνιναν χωρίων Προδρόμου, Χρυσοβίτζας, Σκορτούς, Ρούστας, Δραγαμέστου και λοιπών. Οι κάτοικοι του χωρίου Γουριάς κατά την Επαρχία Ζυγού, αναφέρονται δια των δημογερόντων, ότι έχοντες ιδιοκτησίας εις την επαρχία σας, ανέκαθεν είχον και αυτοί δικαίωμα κατά την συνήθειαν να συνάζουν από το βαλανίδι της Μάνινας και ότι τώρα μερικοί εξ υμών τους αποδιώχνετε αποξενώνοντάς τους.
Αν ούτως έχει το πράγμα, παρακαλείσθε να αφήσετε και αυτούς να συνάζουν βαλανίδι κατά την αρχαίαν συνήθειαν επειδή και εις τα ενάντια θέλει δώσει λόγον όποιον χωρίον ήθελε τολμήσει αυθαιρέτως να τους αποδιώξη.

Εν Μεσολογγίω τη 22 Ιουλίου 1830
Ο Έκτακτος Επίτροπος
(Τ.Σ.) Κων. Ράδος

Από τον τρόπον της ελεύθερης βαλανιδοσυλλογής δεν είχε ακουσθή κανένα παράπονον, οπότε επί Αντιβασιλείας, οι κοινότητες έχασαν το δικαίωμά τους αυτό. Οικονομολόγοι αστόχαστοι θέσπισαν την ενοικίαση των βαλανιδιών και με το μέτρο αυτό παρ’ ολίγον ν’ ανάψουν φωτιά στα μυαλά των Ακαρνάνων. Η δημοπρασία είχε κατακυρωθή σ’ έναν προύχοντα της Ακαρνανίας, που ήταν άλλοτε στην Υπηρεσίαν του Αλή και επομένως γνωρίζει τον καταπιεστικό τρόπο της διαχείρισης των προσόδων. Οι κάτοικοι δεν τον αναγνώριζαν, αλλά και ο ενοικιαστής δεν ήθελε να παραδεχθή το δικαίωμα της ελευθερίας στις κοινότητες. Ζητούσε προσυμφωνίες για το μάζεμα που ήταν βαρύτατες, αλλά και οι Ακαρνάνες υποστηρίζοντας τα παλαιά τους δικαιώματα που τους καθιερώνει η Επανάσταση, επέμεναν και χωρίς κανέναν δισταγμόν και φόβο επιδώθησαν στην συλλογή των καρπών, μη θέλοντας να λάβουν υπ’ ΄όψιν τους τις οσοδήποτε σοβαρές συνέπειες. Τα παράπονα του ενοικιαστού έκαμαν να φτάσει επί τόπου ανακριτική επιτροπή, που την αποτελούσαν ένας Βαυαρός, ο στρατιωτικός αξιωματούχος Δούκας Κ. Δούκας και ως γραμματέας του ο Ευστάθιος Σίμος που και ο υπουργός αργότερα εχρημάτισε.
Η Επιτροπή εκείνη γύρισε από την επιτόπια έρευνά της αποκομίζοντας φορτίο χαρτιών, που πετάχτηκεν στα χρονοντούλαπα των αρχείων. Αργότερον, όταν διοικούσε τα οικονομικά του Κράτους ο Μπότσαρης, βλέποντας εκείνος ότι καθυστερούνται τα χρήματα από την ενοικίαση των βαλανιδιών και μαθαίνοντας από Ακαρνάνες πως ο ενοικιαστής έστω και με φιλονικίες προς τους συντοπίτες του είχε καταφέρει να εισπράξει το ανήκον σ’ αυτόν μερίδιον των καρπών, θέλησε να εισπραχθούν και τα χρήματα του Δημοσίου. Έτσι πήγε επί τόπου και πάλιν άλλος κρατικός απεσταλμένος, ο Αλ. Π. Κουτσαλέξης, και συνέταξε νέα έκθεση. Αλλά μάταια στάθηκαν και οι νέοι τούτοι κόποι γιατί με την αποχώρηση του Μπότσαρη δε δόθηκε καμμιά συνέχεια. Έτσι ο χρόνος και οι νόμοι, εν τω μεταξύ ευεργετικοί, χάρισαν τα προς Δημόσιο παρόμοια χρέη. Μιαν ιδέα για την τύχη, που είχαν καμμιά φορά τα χρήματα των νοικιασμένων βαλανιδιών από τους νόμιμους ενοικιαστάς τους ή και από άλλα ξένα και ανεύθυνα πρόσωπα δένει το ακόλουθο ανέκδοτο ιστορικό έγγραφο (Γ.Α.Κ. Οικονομίας Φακ.314).
‘’Προς την επί της Οικονομίας Σ. Γραμματείαν της Επικρατείας. ‘’Ο κ. Στράτος παραλαβών τάλληρα εννεακόσια αρ. 900, από το βαλανίδι της επαρχίας Ξηρομέρου, της οποίας ο υποφαινόμενος ημήν ενοικιαστής, τα οποία απαντούν εις εμέ ως ενοικιάσαντα επί δημοπρασία από την Σ. ταύτην Οικονιμίαν, κατακράτησεν αυτά δυναστικώς. Και περί τούτου ανεφέρθην και προς την Α.Μ. ως αναντιρρήτου διακαίου μου.
Δεν ηξεύρω αν αυτός ζητή να εμβάση εις την Σ. Γραμματείαν της Οικονομίας δια λογαριασμόν του. Και αν τούτο μεταχειρισθή παρακαλείται η Σ. Οικονομία να μη τα δεχθή διότι είναι διαφόρον μου καθώς θέλει αποδειχθή αναντιρρήτως.
‘’Μένω με το οφειλόμενον σέβας’’
Τη 15 Μαρτίου 1833
Εν Ναυπλίω
Ο Ευπειθέστατος
Στάθης Χατζηκογιάννης’’

Επί Σπανιολάκη που διαδέχθηκε τον Μπότσαρη, ο Κουτσαλέξης ανέσυρε από τις σκόνες την παλαιότερη εκείνη έκθεσή του και την έθεσε υπ’ όψει των αρμοδίων, μαζί με μια δεύτερη για βελανίδια της Μάνης που συνέταξε μετά από άλλη επιτόπια επίσκεψή του στα δάση εκείνα. Το αποτέλεσμα ήταν να προκληθεί Νόμος, που έρριχνε τη φορολογία παρομοίων δασικών προϊόντων στα τελωνεία κατά την εξαγωγήν τους. Ένας που έζησε μικρός στα πρώτα χρόνια της Επαναστάσεως, πρόσφυγας στο Δραγαμέστο, γράφει:
Ούτως οι ευεργετήσαντες ημάς κάτοικοι του τόπου, όπου υπήρχον τα δάση των βαλανιδιών, όπου υπάρχουν αι αποθήκαι αυτών, όπου εκλαύσαμεν την κακήν μοίραν μας, αφέθησαν ελεύθεροι εις την νομήν και όλως ανενόχλητοι και το δημόσιον προσέθηκεν εις τας προσόδους του και χρήματα περισσότερα δια φορολογίας προϊόντων τα οποία δεν εφορολογούντο πρότερον.
Ένα χρονικόν καταχωρημένο σε κάποιο παλιό τοπικό έντυπο, μας μεταφέρει στην πρις από ένα σχεδόν αιώνα άλλη όψη της βαλανιδοσυλλογής της Ακαρνανίας. Το έντυπο λοιπόν αυτό μας πληροφορεί:
‘’Προχθές τρεις εκ του χωρίου Μπαμπίνη του Δήμου Εχίνου αγροφύλακες περιπολούντες εις τας θέσεις, ένθα υπάρχουσι εύρον εκεί βλαχοποιμένα τι να συλλέγοντα βαλανίδιον. Μετά μικράν λογομαχίαν απειληθείς ο βλαχοποιμήν ετράπη εις φυγήν οι δε αγροφύλακες πυροβολήσαντες απλήγωσαν αυτών καιρίως άνοθεν του γόνατος του ποδός, κατασυντρίψαντες το οστούν. Τους πυροβολισμούς ακούσαντες δύο έτεροι βλαχοποιμένες έσπευσαν εκείσε άοπλοι αλλά και ούτοι πυροβοληθέντες παρά των αγροφυλάκων επληγώθησαν, ατυχώς ο πρώτος των πληγωθέντων απεβίωσε μετά τι νας ώρας οι δε έτεροι δύο νοσηλεύονται και αγνοούμεν αν και ούτοι εισίν εκτός κινδύνου.
Είχε λοιπόν και τα ευσάρεστά της τότε η συλλογή του βαλανιδοκάρπου. Αλλά και σήμερον παρά την δημιουργίαν των νέων συνθηκών της ζωής αυτά δεν λείπουν μόνο που άλλαξαν τα περισσότερα μορφή.

 


ΦΥΣΙΟΛΑΤΡΙΚΟΣ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ «ΠΑΙΩΝΙΑ»

ΕΔΡΑ:ΣΚΟΥΡΤΟΥ ΞΗΡΟΜΕΡΟΥ ΑΙΤΩΛ/ΝΙΑΣ

                                   ΤΚ:30009,  Τηλ.-Fax: 26460 93256 - 2646093188

Email: fyaspaionia@yahoo.gr

Α.Φ.Μ : 800075491

                       

 

                                                         ΠΡΟΣ : Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας /Δνση Δασών

                                            ΚΟΙΝ.: Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης/Γ.Δ.Δ./

                                                                 Δνση Αισθητικών Δασών-Δρυμών και Θήρας

 

ΘΕΜΑ: Προστασία-Ανάδειξη και Ορθολογική Διαχείριση του Βελανιδοδάσους της Μάνινας ΣΧΕΤ.: α. Α.Π 1525/13 Απρ.1999/ Γ.Δ.Δ./Δνση Αισθητικών Δασών-Δρυμών και Θήρας

                 β. Η από 11 Απρ. 2001 επιστολή του Συλλόγου φίλων της Βελανιδιάς και        Περιβάλλοντος «Η Αμαδρυάδα»

              γ.  Α.Π. 47643/1882/ΥΠΕΧΩΔΕ/Δ.Π.Σ/Τμήμα Διαχσης Φυσικού Περιβάλλοντος

              δ. Πρακτικά  επιστημονικής ημερίδας για τα δάση βαλανιδιάς, (pdf)

                 http://www.karp.teilam.gr)

        ε. Απόσπασμα από τον οικοτουριστικό οδηγό του Βελανιδοδάσους,, του Α.Ε.Ι           Αγρινίου

 

             

 

     κ..Δντά,

   με την ευκαιρία της διαχειριστικής μελέτης του Βελανιδοδάσους , που βρίσκεται πλέον στο στάδιο της τελικής έγκρισης , σας υποβάλλουμε συνημμένα τα σχετικά έγγραφα για ενημέρωσή σας και επισημαίνουμε ιδιαίτερα τα παρακάτω:

Το βελανιδοδάσος της Μάνινας υπάγεται σε τρία δασαρχεία τα οποία έχουν αναφέρει ότι αδυνατούν να το προστατέψουν από την έντονη λαθροϋλοτομία, που παρατηρείται τα τελευταία τριάντα χρόνια, λόγω έλλειψης προσωπικού και μέσων.

Με το δεδομένο, επίσης, ότι η λαθροϋλοτομία έχει βαθιές τις ρίζες της στην τοπική κοινωνία είναι ακόμη πιο δύσκολο να ληφθούν άμεσα μέτρα για την εξάλειψή της. 

 Η διοικητική τριχοτόμηση του Βελανιδοδάσους, που πιστεύουμε εφαρμόστηκε για κάποιους υπηρεσιακούς λόγους στο παρελθόν, φαίνεται πια ότι είναι ξεπερασμένη από τις εξελίξεις και όπως είναι φυσικό επιφέρει διάφορα προβλήματα, τόσο στη συνεργασία των δασαρχείων μεταξύ των  όσο και στη συνεργασία των συλλόγων της τοπικής κοινωνίας με τα δασαρχεία, αφού επιβάλλεται εκ των πραγμάτων πλέον το δάσος να εξετάζεται συνολικά ως ενιαίο οικοσύστημα. Αυτό άλλωστε κατέδειξαν οι διεξαχθείσες έως τώρα σχετικές επιστημονικές εργασίες, οι οποίες τόνισαν ιδιαίτερα την οικολογική αξία αυτού του δάσους και κατέληξαν σε διάφορες προτάσεις που συνοπτικά σας παραθέτουμε στη συνέχεια:

      Με το (α) σχετικό έγγραφο, το οποίο εκδόθηκε μετά απο την καταγγελία της παράνομης λαθροϋλοτομίας στα μέσα ενημέρωσης, τονίζεται ότι είναι αναγκαία η ένταξη του Βελανιδοδάσους σε ειδικό καθεστώς προστασίας δεδομένης της μοναδικότητάς του και της αξίας του ως βιογενετικού αποθέματος πλέον.

     Όπως φαίνεται, επίσης, στην επιστολή ((β) σχετικό) που εστάλη απο τον Σύλλογο φίλων της Βελανιδιάς προς όλες τις Υπηρεσίες, τα δάση βαλανιδιάς (Quercus  ithaburensis ή macrolepis) συμπεριλαμβάνονται στο παράρτημα I της οδηγίας 92/43 ΕΟΚ (Τύποι οικοτόπων) με κωδικό 9350. Η προστασία τους, σύμφωνα με την προαναφερόμενη οδηγία, αποτελεί αναγκαιότητα, καθώς η γενική τους κατάσταση είναι προβληματική. Στη σύνθεση του Βελανιδοδάσους συμμετέχουν και άτομα Μακεδονικής δρυός (Quercus trojana ή macedonica) με κωδικό 9250, για τα οποία απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή, καθώς παρουσιάζουν πολύ μειωμένη εξάπλωση και εύθραυστη δομή, απειλούμενα και από ανεπαρκή εφαρμογή διαχειριστικών πρακτικών.

Το ΥΠΕΧΩΔΕ με το (γ) σχετικό, λαμβάνοντας υπόψη την πρόταση του Συλλόγου αυτού, αναλύει την υφιστάμενη τότε κατάσταση και στο τέλος αφήνει ανοιχτή την εκδοχή της ένταξης του Βελανιδοδάσους στο δίκτυο Natura, εφόσον  ξεκινήσει την διαδικασία η αρμόδια Δασική Υπηρεσία.

Τέλος η Πανεπιστημιακή Σχολή του Αγρινίου, στα πλαίσια της υλοποίησης προγράμματος του ΥΠΕΧΩΔΕ, διεξήγαγε μια πρώτη καταγραφή της βιοποικιλότητας ((δ) σχετικό) του εν λόγω δάσους και πρότεινε, με την έκδοση ενός μικρού οικοτουριστικού οδηγού, την ένταξή του στο δίκτυο Natura, επεκτείνοντας τα όρια του καθεστώτος Natura της όμορης λίμνης Οζερού.

Εμείς σαν σύλλογος θεωρούμε ότι είναι σκόπιμο πλέον να εξετασθεί άμεσα το νομικό καθεστώς προστασίας του Βελανιδοδάσους και να τεθεί σε νέα βάση,  προτείνουμε δε την σύνθεση των προηγούμενων απόψεων δηλ ένταξη του Βελανιδοδάσους στο Ευρωπαϊκό δίκτυο Βιογενετικών Αποθεμάτων και επιπρόσθετα ένταξή του στο δίκτυο Natura, επεκτείνοντας το καθεστώς της λίμνης Οζερού και της Αμβρακίας θα συμπληρώναμε, αφού αυτές οι λίμνες είναι ενταγμένες στο ίδιο καθεστώς και απέχουν ελάχιστα μεταξύ των.

 Προτείνουμε τέλος την υπαγωγή του Βελανιδοδάσους σε έναν ενιαίο φορέα διαχείρισης μαζί με τις εγγύς περιοχές Natura.

 Μέχρι να επιτευχθεί τούτο όμως προτείνουμε, όλη η περιοχή που εξετάσθηκε με την διαχειριστική μελέτη μαζί με τις λίμνες Οζερό και Αμβρακία να υπαχθεί σε ένα Δασαρχείο, γιατί πιστεύουμε ότι Βελανιδοδάσος και λίμνες είναι ένα ενιαίο οικοσύστημα, που επηρεάζεται άμεσα από την ανθρώπινη παρουσία και για το λόγο αυτό  χρήζει ιδιαίτερης προστασίας και διαχείρισης.

                                                    

                                                         Με τιμή

 Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ                                                                          Ο  ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

Τ Ο Β Ε Λ Α Ν Ι Δ Ι

(του Γερ. Ηρ. Παπατρέχα)

«Αύγουστε καλέ μου μήνα νάσουν δυο φορές το χρόνο»

Ο Αύγουστος, με το παλιό ημερολόγιο βέβαια, δηλ. το χρονικό διάστημα από 14 Αυγούστου εώς 14 Σεπτεμβρίου σήμερα, ήταν για τα χωριά μας, όπως και για όλα τα χωριά της Ελλάδας, ο καλότυχος μήνας. Η σοδειά για το ψωμί της χρονιάς και την «ταή» των ζωντανών, είχε καλά κυβερνηθεί στ’ αμπάρια, αν βέβαια είχε πάει καλά ο Μάης.
Οι μύλοι δούλευαν νυχτοήμερα, τα φουρναριά μοσκοβολούσαν από το νιό ψωμί. Ο νοικοκύρης που εξασφάλιζε το ψωμί του σπιτιού, τη «φαούρα» του, ένοιωθε ευτυχής ωσάν να είχε λύσει όλα του τα προβλήματα. Το ψωμί της φαμέλιας ήταν το σπουδαιότερο, το βασικό, όλα τα άλλα κάπως θα τα βόλευε. Και τα βόλευε καλά και παρακαλά τις χρονιές που «έπιανε» βελανίδι ο μεγάλος βελανιδιώνας, κύριο χαρακτηριστικό της Ξηρομερίτικης ενδοχώρας.
Απ’ τη βουνοσειρά του Πεταλά, που αποτελεί και το φυσικό όριο του Ξηρομέρου και Βάλτου, πιο σωστά από τα Σαρδίνινα, μέχρι κάτω χαμηλά στον Τρίκαρδο, κυρίαρχο στοιχείο είναι οι σκληροτράχηλες, αιωνόβιες βελανιδιές. Ήταν κάποτε ο μεγαλύτερος βελανιδιώνας των Βαλκανίων και λέω κάποτε, γιατί στον αιώνα μας δοκιμάστηκε πολύ από την φωτιά και το τσεκούρι.
Θαυμάζει κανείς τούτο το δένδρο που ριζώνει, «αξαίνει και πλαταίνει» στις αιχμηρές και «ηλίβατες» βουνοσειρές του τόπου μας και καταφέρνει με την ελάχιστη ικμάδα να στέκεται περήφανο και συχνά πελώριο. Σε πολλά, που έτυχε να ριζώσουν σε «ψαχνό» μόνο το επίθετο γιγαντιαίο ταιριάζει. Είναι πραγματικές βασιλικές δρυς.
Ως τις αρχές του αιώνα μας από τη Βελαώρα του Μαχαλά ύψωνε το απίστευτο ανάστημά της η περιβόητη «Κάλπη», οπωσδήποτε η μεγαλύτερη βελανιδιά της Βαλκανικής. Όταν ζήτησα κάποτε από ένα σεβάσμιο γέροντα, να μου περιγράψει εκείνο το γίγαντα, μου απάντησε χαρακτηριστικά: «Ήταν ένα έρπιτου!». Και είναι γνωστό ότι στο Ξηρόμερο με τη λέξη «έρπετο» (και όχι ερπετό), χαρακτηρίζουμε κάτι γιγαντιαίο, τερατώδες. Ήταν τόσο μεγάλη, λοιπόν, εκείνη η βελανιδιά, που της είχαν δώσει και το τόσο περίεργο όνομα «Κάλπη», ώστε όταν έπιανε βελανίδι, κληρωνόταν ως «τεμάχι» σε τέσσερις - πέντε οικογένειες.
Θα φανεί απίστευτο κι όμως είναι αληθινό. Οι τιναχτάδες, που περπατούσαν πάνω στα κλωνάρια της, κατέβαζαν με τα λουριά τους εξήντα(!) και συχνά περισσότερα φορτώματα, δηλ. 120 τσουβάλια γεμάτα ως απάνω - απάνω, «σωπανιαστά», που λέμε.
Μα κάποτε, όπως συμβαίνει δα μόλα τα ζωντανά της πλάσης, ήρθε η μοιραία στιγμή, ήρθε το τέλος και γι’ αυτή τη βασίλισσα του μεγάλου δάσους. Φορτωμένη, ποιος ξέρει με πόσους αιώνες, ξεριζώθηκε, έπεσε, συντρίφτηκε με μέγα πάταγο και τότε έγινε ότι λέει η αρχαία παροιμία: «Δρυός πεσούσης...». Στην περίπτωση ετούτη, οι Μαχαλιώται εξυλεύθησαν!
Τούτος, λοιπόν, ο απέραντος βελανιδιώνας ήταν από τα πανάρχαια χρόνια πόρος ζωής, στήριγμα, πηγή πλούτου θα έλεγα για τους Ακαρνάνες της ενδοχώρας. Ακόμα και του Οδυσσέα τα κοπάδια, «συών συβόσια», «αγέλαι βοών» και «πόεα οιών», εδώ έτρωγαν «βάλανον μετοικέα». Ίσως ήταν προίκα της Πηνελόπης, της κόρης του Ικάριου, αυτό το πλουτοφόρο δάσος. Το δάσος που από πανάρχαιες εποχές εκτός από άφθονη τροφή στα κοπάδια, έδινε πολύτιμη, μοναδική δεψική και βαφική ύλη. Αναμφισβήτητα έπαιξε σπουδαίο ρόλο στην ζωή των Ακαρνάνων και στους αιώνες που ακολούθησαν, δηλ. κατά την ιστορική εποχή και κατά τους Βυζαντινούς χρόνους.
Σε τούτο το δημοσίευμα δεν θα γίνει λόγος για το δρυόδεντρο, τον «δέντρο», εξίσου πολύτιμο όπως η βελανιδιά. Επιφυλάσσεται ο γράφων για ξεχωριστό σημείωμα.
Στην περίοδο της Τουρκοκρατίας αποτέλεσε «προνομία» της βαλιντέ σουλτάνας (βασιλομήτορος) με πληρεξούσιο τον εκάστοτε Καπουδάν Πασά, ποιος ξέρει με πόσα πουγγιά μπαξίσι. Ο ίδιος μεγάλος ιστορικός ερευνητής, αποκαλεί το Ξηρόμερο «καλότυχη επαρχία» για τα προνόμια που είχε λάβει κατά καιρούς.
Μετά την απελευθέρωση χαρακτηρίστηκε εθνικό κτήμα και επιζεί ως της μέρες μας η παράδοση ότι χάρη στον αγώνα του Θοδωράκη Γρίβα δόθηκε το δικαίωμα της νομής του βελανιδόκαρπου στα χωριά του Ξηρομέρου και μοιράστηκε το δάσος, ώστε νάχει κάθε χωριό το «τεμάχι του».
Όταν γεννήθηκε ο διάδοχος Κωνσταντίνος, στα 1868, η ανακτορική καμαρίλα, οι αιώνιοι γλειψιματίες εισηγήθηκαν να γίνει το δάσος «μαντωλάδα», δηλ. να γίνει βασιλική προνομία, όπως η Μανωλάδα της Ηλείας. Ο ξεσηκωμός των Ξηρομεριτών ματαίωσε τα ανίερα εκείνα σχέδια. Ολόκληρη μονογραφία αξίζει τούτο το εύλογημένο δάσος, έχει μεγαλη ιστορία.
Αλλά καιρός για τα λαογραφικά μας. Όπως προανέφερα, οι χρονιές που ο βελανιδιώνας «έπιανε καρπό», ήταν χαράς ευαγγέλια για όλα τα χωριά που είχαν «τεμάχι». Βέβαια προνομιούχα ήταν τα χωριά που έτυχαν κοντά και μέσα ακόμα στο βελανιδιώνα, γιατί εκτός που είχαν πολλές, πάμπολλες, «χωραφίσιες» βελανιδιές, στοιχειωμένα μεγαλόπρεπα δένδρα, που κατέβαζαν και τον πολύ καρπό, μάζευαν και τη «χαμάδα» πολύ πριν αρχίσει η συγκομιδή. Εδώ πρέπει να πούμε ότι υπήρχαν τρεις ποιότητες βελανιδιού, και λέμε υπήρχαν, γιατί τώρα πια αυτό το άλλοτε πολύτιμο προϊόν ανήκει στα αζήτητα.
Η πρώτη ποιότητα λοιπόν ήταν η «χαμάδα»,ο άγουρος ακόμα και φυσικά μικρός σε μέγεθος καρπός που έπεφτε από το δέντρο, «αγούρευε» από τα μέσα Ιουλίου. Το ίδιο το δένδρο έκανε το ξεδιάλεμα και κανόνιζε πόσο καρπό θα κρατήσει και πόσο θα απορίψει.
Αυτή τη χαμάδα, λιγοστή οπωσδήποτε σε ποσότητα, την αγόραζαν οι έμποροι με καλύτερη τιμή, γι’ αυτό και οι γυναίκες των κοντινών στα βελανιδοτόπια χωριών ξεχύνονταν με τα σακούλια. Με τη χαμάδα μπάλωναν ένα σωρό τρύπες του νοικοκυριού.
Το ώριμο βελανίδι ήταν το κύριο προϊόν της συγκομιδής, ήταν το «μάτερο», ήταν αυτό που γέμιζε τις αποθήκες και σε χρονιές μεγάλης «ξυλοκαρπίας», όπως τόσο πετυχημένα λέμε στον τόπο μας, έφτανε και ξεπερνούσε τα πέντε και έξι εκατομμύρια οκάδες, δηλ. 7.500 τόνους περίπου. Κάθε χωριό, λοιπόν, από τις αρχές Αυγούστου φρόντιζε να βάλει δραγάτι στο τεμάχι του, ώστε να φυλαχτεί ακόμα και η χαμάδα. Τα «Καραγκούνικα» χωριά, σχεδόν όλα στην καρδιά του μεγάλου βελανιδιώνα, όχι μόνο δεν είχαν δικαιώματα στη νομή, αλλά ούτε να απλώσουν το χέρι τους κάτω από βελανιδιά. Και τούτο γιατί μέχρι τα μέσα του π.αι. ήταν ακόμα σκηνίτες και τους πολεμούσε κι ο Θοδωράκης Γρίβας.
Αρειμάνιοι ντουλαμοφόροι, από κείνους τους χαρακτηριστικούς τύπους του Ξηρομέρου, τους «περισσότερο φίλους της κίνησης παρά της εργασίας», οπλισμένοι με το σασεπώ και αργότερα με το θρυλικό γκρα, φρόντιζαν να κάνουν πολύ αισθητή την παρουσία τους.
Κατά τα μέσα του Σεπτέμβρη, όταν πια ο καρπός ήταν ώριμος για συγκομιδή, εγιόμιζαν οι στράτες από τα καραβάνια, πραγματική μετοικεσία, ξεσηκωμός. Καραβάνια από τα Ριζοβούνια (Βούστρι, Αχυρά, Καμποτή) και το δήμο Σολίου (τα χωριά Ζάβιτσα, Μερδενίκου, Βάρνακας, Κανδήλα, Μύτικας) και Κατούνα ως Μαχαλά κινούσαν για τη Μάνινα. Η απόσταση μεγάλη, μια ολόκληρη μέρα στη στράτα και βάλε, από το χάραμα μέχρι το θάμπωμα. Κάθε φαμέλια με τη κουρμπάνια της σε τρόφιμα και τα «σεα» της φορτωμένα στα αλογομούλαρα και τα γαϊδούρια. Ψωμί για μέρες, όσπρια, τραχανά, το λαδάκι το βλογημένο αλλά και το ξύδι για τη ζούπα. Τα εφόδια συμπληρώνονταν με τα «λούρια», που χωρίς αυτά δε ξεκινούσε κανείς. Πώς θα μπορούσε αλλιώς να τινάξει τον καρπό; Γι’ αυτό και φρόντιζαν μέρες πριν, πάντα παρέες, να μπουν σε παλουριώνες και να κόψουν τα λούρια. Ξάνοιγαν τον τόπο με τα φαλκίδια και διάλεγαν τα πιο ψηλά και πιο εύρωστα, τα καθάριζαν και στη συνέχεια άναβαν φωτιές για να τα «κάψουν» και στη συνέχεια να τα ισιώσουν. Σε τούτη τη περίπτωση είχε κυριολεκτική εφαρμογή η γνωστή παροιμία «το στραβό το ξύλο η φωτιά το σιάζει». Ο λούρος ήταν το όπλο, το μοναδικό εργαλείο των τιναχτάδων.
Σαν έφταναν κατάκοποι στη Μάνινα, κάθε χωριό στο «τεμάχι» του, πρώτη φροντίδα ήταν η εγκατάσταση, καθένας να στήσει το «γορδί» του. Πόσες και πόσες γενιές δεν έστησαν τη φρατζέτα τους στον ίδιο τόπο και δεν αντιμετώπισαν τα ίδια προβλήματα. Όλα δύσκολα και πάνω απ’ όλα το νεράκι του Θεού.
Ανάλογα με τις φαμέλιες που συγκεντρώνονταν σε κάθε τεμάχι, ήταν και τα μερίδια που κληρώνονταν.
Με το χάραμα άρχιζε η συγκομιδή με πρωταγωνιστές τους «τιναχτάδες» και τα «λούρια» τους, βέβαια.
Ο τιναχτής έπρεπε να είναι ψύχραιμος, προσεκτικός, να έχει την ικανότητα να «σκαλώνει» και στις πιο δύσκολες βελανιδιές και να καταφέρνει να ισορροπεί, ώστε να έχει ελεύθερα τα χέρια του, για να χειρίζεται το λούρο.
Πολλές βελανιδιές ήταν «καλανέβατες», ενώ επίσης πολλές ήταν δύσκολες, «γκρίτζαλες», όπως λέμε. Ο κορμός τους τιναζόταν κατακόρυφος, τα σταυρώματα βρίσκονταν ψηλά. Συχνά χρειαζόταν να πετάξουν τριχιά και με τη βοήθειά της να σκαρφαλώσουν, και τι να πει κανείς για δένδρα που ήταν σε «ρόβολο», σε γκρεμίλα.
Τα ατυχήματα ποτέ δεν έλειψαν και αρκετά υπήρξαν θανατηφόρα. Σκληρή η δουλειά για όλους μέσα στο λιοπύρι, στ’ αγκάθια, στα λιθάρια, στους σκορπιούς και στα φίδια. Εισόδημα πληρωμένο με πολύ ιδρώτα και με αίμα ακόμα.
Με το βασίλεμα του ήλιου το γορδί ζωντάνευε, ξεφόρτωναν το βελανίδι της ημέρας, το απλώνανε στα αλώνια, ενώ οι γυναίκες άναβαν τη φωτιά στις «φωτογωνιές», για να ετοιμάσουν το βραδυνό, να φάνε κάτι με το κουτάλι και να απλώσουν μετά το κατάκοπο κορμί τους. Οι μεσίτες των εμπόρων του Αστακού δεν αργούσαν να φανούν με τα καντάρια τους. Το πιο σπουδαίο προτέρημά τους ήταν η τέχνη τους να «τσακίζουν» το καντάρι, ώστε να κλέβουν δύο - τρεις οκάδες σε κάθε ζύγι. Ήταν μια αυτοπριμοδότηση που συμπλήρωνε το μεσιτικό τους.
Αλλά και μια υποτυπώδης αγορά δεν έλειπε από τα «γορδιά», λείπει μαθές ποτέ το αλισβερίσι; Μαγαζιά του Αστακού ή και του Αντελικού ακόμα, έστηναν παραρτήματα, πρόχειρες καλύβες με λίγα ψώνια, όπως πανικά, ψιλικά, κεφαλομάντηλα, κάλτσες κ.α. ανταλλάσονταν με βελανίδι.
Τέλος πως μπορούσε να λείψει ο καφετζής. Μια μπουκάλα ούζο, ένα κουτί λουκούμια, κανα δυο μπρίκια για καφέ, μια φωτογωνιά κι ένα ασκί με νερό ήταν όλα κι όλα τα καπιτάλια του καφενέ.
Οι μέρες περνούσαν με μόχθο πολύ, με στέρηση αλλά και με τραγούδια και με χορούς ακόμα. Αν το βελανίδι είχε βγάλει τη βελάνα του, δηλ. αν η βελάνα έβγαινε από το κύπελλο, έπρεπε η φαμέλια να καθίσει σταυροπόδι γύρο από το σωρό, να παραμερίσει κούραση και νύστα, και να «ξεβαλανιάσει».
Μετά την πώληση γινόταν το «σάκιασμα» σε τσουβάλια που έφερναν οι έμποροι, το ζύγισμα και η πληρωμή και στη συνέχεια η μεταφορά στις αποθήκες. Τη μεταφορά έκαναν τα παλιά χρόνια Πραμαντιώτες λαο Καραγκούνηδες αγωγιάτες. Φάλαγγες τα αλογομούλαρα, φορτωμένα με το προϊόν του μόχθου των χωριών του Ξηρομέρου, έπαιρναν το δρόμο για τις αποθήκες. Στον ευλίμενο όρμο του Αγ. Παντελεήμονα, που μια γλώσσα τον χωρίζει από το πασίγνωστο πια Πλατυγιάλι, υπήρχε ολόκληρο συγκρότημα αποθηκών, κάθε Αστακιώτης βελανιδέμπορας και τη δική του. Εκεί γινόταν επεξεργασία, συχνά γυρίσματα των σωρών για να μην «ανάψει» το εμπόρευμα, ώσπου κλείνοταν οι παρτίδες με πελάτες του εσωτερικού και εξωτερικού και έφτανε η ώρα που το λιμάνι ζωντάνευε. Μεγάλα μπάρκα, με τρία άρμπουρα, Καντηλιώτικα, Καλαμισάνικα, Θιακά, μπάρκα που πάλευαν ακόμα και με του Ατλαντικού το κύμα, φόρτωναν για τη Μάλτα, το Τριέστι, Μυτιλήνη, κ.α.
Κι οι χωρικοί μας, με κάπως ζεστές τις τσέπες, φόρτωναν τα σέα τους και κινούσαν για τα χωριά ή λοξοδρομούσαν για το πανηγύρι του Λιγοβιτσιού, που κράτησε μέχρι το 1920.
Πραμάτειες κάθε λογής, πανικά διάφορα, ψιλικά, ντουλαμάδες, σαλάχια, τσαρούχια, σιδερικά και ένα σωρό άλλα πανηγυριώτικα πράγματα περίμεναν τον κάθε νοικοκύρη να αδειάσει τις τσέπες του.
Σαν έμπαινε για τα καλά ο χινώπορος με τις πολλές βροχές, οι βελανιδιές έριχναν όσες «κακατσίδες» είχαν διαφύγει το χτύπημα του λούρου. Οι γυναίκες των χωριών, που ήταν κοντά στους βελανιδιώνες, έβγαιναν και μάζευαν αυτή τη «χάχλα», που πουλιώνταν όμως στη μισή τιμή του «μάτερου» βελανιδιού. Κάποιες τρυπούλες μπάλωνε και η χάχλα.
Μα τα χρόνια άλλαξαν, το άλλωτε πολύτιμο βελανίδι πέρασε στα αζήτητα, άλλες ασχολίες, άλλες οι πηγές βιοπορισμού των χωριών μας, άλλοι καιροί, άλλα ήθη. Όμως οι υψικάρηνες κι αγέρωχες βελανιδιές εξακολουθούν να ξυπνούν τις αναμνήσεις στους παλαιούς των ημερών και να θυμίζουν μια εποχή πραγματικά ηρωϊκή.

Επισυναπτόμενο αρχείο

Επιστροφή στις κατηγορίες νέων

Eπισκέψεις
To δικτυακό μας τόπο έχουν επισκεφθεί 304324 φορές 37805 μοναδικοί επισκέπτες.
Τοποθεσία

Δείτε την ακριβή θέση των γραφείων του συλλόγου και του Βελανιδοδάσους Ξηρομέρου σε Google maps
Χορηγοί

©2009 Σύλλογος Φίλων της Βελανιδιάς και Περιβάλλοντος ΑΜΑΔΡΥΑΔΑ
Web developement & design: QV-WEB